äctiecode label

Van het gas af, te beginnen bij uw thuis.

Overgenomen, met toestemming, uit
"VOEKSNIEUWS",
het magazine voor gepensioneerden van SHELL.

Door: Kees IJzerman & Jos Terken

In het Energieakkoord 2019 is een belangrijke rol toebedeeld aan ‘Gebouwde Omgeving’: woningen en bedrijfsgebouwen zoals kantoren. De ‘Gebouwde Omgeving’ is goed voor 25% van het totale energieverbruik en 20% van de CO2-uitstoot in Nederland, grotendeels door het gebruik van gas voor verwarming: 60% van het gasverbruik in Nederland is voor rekening van woningen en kantoren. Er wordt nogal wat voorgesteld in het Klimaatakkoord, zelfs zo ver gaande dat we op termijn, in 2050, helemaal ‘van het gas af’ moeten. Omdat dit maar bij een beperkt deel van onze huizen technisch haalbaar is zal dat wel loslopen. Of de gasinfrastructuur moet dan gebruikt worden voor synthetisch gas als H2 of biogas. Maar gebruik van gas zal o.a. door een geforceerd stijgende gasprijs sterk worden ontmoedigd. Wat onze overheid daarbij lijkt te vergeten is dat een deel van de burgers de woning onvoldoende kan aanpassen, of tegen disproportionele kosten, en dus veroordeeld wordt tot een zeer hoge energierekening.

En dat zijn vaak niet de mensen met de dikste portemonnee. Toch is het idee bij onze bestuurders dat door ‘Elektrificatie’ van de gebouwde omgeving het gebruik van gas op termijn voor warm water, koken en verwarming niet meer nodig is. Dat vergt de toepassing van warmtepompen, elektrische boilers en elektrisch koken. De laatste twee zijn prima te realiseren, maar warmtepompen in elk huis is een utopie. Er zal altijd een categorie woningen en kantoren zijn die met gas moet worden verwarmd. Misschien is dat in 2050 dan geen aardgas meer maar waterstof (H2) of biogas.

Er is een aantal alternatieven voor uw cv-ketel:Warmtepomp, monovalent lucht/water of water/water of bivalent (=gecombineerd met een HR-ketel wanneer voldoende isolatie niet of nog niet mogelijk is). Warmtenet met restwarmte uit industrie, elektriciteitscentrales of afvalverwerkers Warmtenet met Geothermie (zie illustratie, voor iets meer duidelijkheid als  'popup' !). Op lange termijn: Warmtenet gestookt met 'groen' gas of waterstof.

Een warmtepomp kan toegepast worden in huizen en appartementen die goed geïsoleerd zijn en voorzien zijn van lage temperatuur verwarmingssystemen zoals vloerverwarming en lage temperatuur convectoren. Dit omdat de aanvoertemperatuur van warmtepompen meestal lager is dan 45 °C. Het aanleggen van een goed geïsoleerde vloerverwarming en vervangen van de oude radiatoren, die alleen goed functioneren bij veel hogere aanvoertemperaturen door convectoren, is duur en niet altijd

mogelijk. Voor flats zijn bovendien oplossingen nodig zonder buiten unit. Ruwweg geldt voor woningisolatie en aanpassing van het warmteafgifte systeem het volgende:

Bouwjaar

%van huizen-bestand in NL

Wat kan?

Na 2000

15% Isolatie is meestal geschikt en afgiftesysteem zoals radiatoren of vloerverwarming kan worden aangepast.

1983-2000

20% Verbetering isolatie en aanpassingen afgiftesysteem kan tegen redelijke kosten.
1976-1982 20% Isolatie kan verbeterd worden, met name de spouwmuur maar de kosten zijn aanzienlijk. Echt goede isolatie is moeilijk.
1920-1976 30% Isolatie mogelijkheden zijn meestal nog beperkter en tegen hoge kosten. Veel huizen in dit segment worden nooit volledig ‘duurzaam">
Voor 1920 15% In het algemeen niet mogelijk om goed te isoleren

Uitgaande van deze beperkingen is een monovalent gestookte warmtepomp voor slechts 30% van het huizenbestand in Nederland mogelijk, namelijk voor huizen die gebouwd zijn na 1990. Voor de oudere huizen gebouwd tussen 1970 en 1990 is voorlopig bivalent verwarmen met een hybride warmtepomp gecombineerd met de bestaande cv-ketel, die bijspringt op koude dagen en het tapwater verzorgt, de meest praktisch oplossing. Bivalent verwarmen levert meestal een besparing van 30-50% in de energiekosten op (€ 400 – € 600 per jaar) en kost ca. € 5.000 tot € 7.000.

Als we naar het totaal CO2 plaatje kijken dan zien we nog een ander probleem met warmtepompen: zolang maar een (klein) deel van de elektriciteit echt ‘groen’ is wordt elektriciteit vooral opgewekt met gas. En dat met een rendement van 50% of minder. Dat betekent dat als een warmtepomp 25% elektrische energie verbruikt per eenheid warmte er uiteindelijk maar 50% besparing.

start pag. 2

op gas tegenover staat! Immers het rendement van onze moderne HR-ketels is 90% of beter. Hoezo van het gas of. Als we massaal aan de warmtepomp gaan wordt het nog ongunstiger: het elektriciteitsverbruik door huishoudens zal verdubbel en in Nederland als geheel met minstens 25% toenemen. Dus het aandeel 'groene' stroom zal navenant afnemen. Al met al zal ook het ultieme effect op de C02-uitstoot in Nederland gering zijn: minder dan 10%. Overigens is een goede schatting   dat een volledige elektrificatie van onze huizen wel 200 miljard euro zou gaan kosten, uitgaande van gemiddeld € 25.000 per woning! maar   dat betekent niet   dat we niets moeten of kunnen doen. isoleer waar het kan afhankelijk van hoe oud ons huis is: ramen HR++,spouwmuurisolatie,dak en vloerisolatie zetten altijd zoden aan de dijk. Een goed advies is om een 'warmtescan' uit te laten voeren zodat u weet waar de meeste besparing behaald kan worden. En als uw huis van recente datum is en dus heel goed ge soleerd is kunt u vloerverwarming overwegen of u heeft   dat al, en dan kunt een warmtepomp overwegen, het liefst een Water/ Water warmtepomp. Kosten: € 15.000.

Wie een nieuw huis gaat bouwen kan proberen naar 'nul op de meter, overeenkomstig de nieuwe ·bouwnorm. Maar dat is dan meer om een persoonlijke bijdrage te leveren aan het klimaat dan om er zelf beter van te worden. Voorlopig kost 1 kWh equivalent aan gas € 0,06,tegen een elektriciteitsprijs van € 0,19. Dus om geld te besparen dient dat verschil drastisch kleiner te worden. Maar dat is dan weer unfair voor

onze landgenoten die niet in een huis wonen   dat met redelijke kosten aangepast kan worden. Anders is het verhaal als uw gemeente in uw buurt een warmtenet aanlegt.   dat werkt alleen in een stedelijke omgeving omdat de warmtetransport -afstanden kort moeten zijn. Maar als uw gemeente   dat aanlegt bent u misschien wel spekkoper,zeker als dat warmtenet restwarmte gebruikt. Let wel op   dat niet de ene . overheid het warmtenet ontwikkelt en een andere overheid de warmte leverende industrie ontmoedigt. In de praktijk werken warmtenetten veelal op aardgas en dan is de vraag of een wijkverwarming wel significant efficiënter is dan aparte HR-ketels.

Maar er zijn ook warmtenet successen. De Amer centrale verwarmt enkele tienduizenden huizen en de restwarmte van de industrie in Rijnmond wordt over een steeds groter gebied rond Rotterdam en elders in Zuid-Holland verspreid.

Nog mooier is een warmtenet op basis van Geothermie maar dat is voor weinig plekken in Nederland weggelegd. Geothermie is een goede, betrouwbare warmtebron maar vergt grote projecten en maar in een paar gebieden in Nederland is de geologie daarvoor geschikt. Ook op langere termijn zal geothermie slechts een marginale rol spelen in Nederland,zeker voor gebruik in de Gebouwde Omgeving.

Samenvattend, het is slim om een huis maximaal te isoleren (maak een warmtescan, ken uw huis) en overweeg een Hybride warmtepomp als u door een goede plek voor heeft en na goed advies. (Google 'warmtepompweetjes.nl. dan vind je een keur aan adviezen). Door uw cv-ketel tempera tuur op 50 °( te (laten) zetten kunt u ook testen of uw huis al geschikt is. Maar verwacht voorlopig niet te veel van het financieel rendement: een terugverdientijd van meer dan 10 jaar is misschien mooi als je 40 bent maar minder als je al een tijdje een Shell pensioen geniet. Toch zullen nieuwbouwwoningen vanaf nu steeds vaker 'gasvrij' zijn. Dus tegen 2050, als het Klimaatakkoord geïmplementeerd moet zijn kunnen we best wel eens een grote stop gezet hebben. Maar woont u in een ouder huis dat moeilijk goed te isoleren is, dan is het wellicht verstandig om nu nog even de kat uit de boom te kijken en te wachten op betere warmtepompen en/of te wachten op een echt alternatief voor ons gas (waterstof ?). Houd er dan wel rekening mee dat de waarde van een niet goed geïsoleerd huis in de toekomst wel eens fors zou kunnen dalen.

Maar voorlopig is Nederland nog niet 'van het gas af' en blijven we onze fantastische infrastructuur nog wel een tijdje gebruiken (zie ook het artikel over ons gas netwerk in de VN). Voorzichtig worden nu de eerste stappen gezet. Wat zeker is: gas zal in de komende jaren snel duurder worden, zeker na 2030, als 'Groningen' niet meer produceert. Overigens is ook de vraag of dan nog voldoende laag calorisch gas beschikbaar is.